ናይ ደሞዝን ስራሕን ውዕል

እቲ ናይ ስራሕ ውዕል ናይ ስራሕ ኵነታትን መሰላትን ግዴታታትን ክልቲኦም ወገናት ይገልጽ። እንተ ወሓደ እዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ተጠቓሊሎም ኣለዉ

• ስምካን ስም ኣስራሒኻን
• ናይ ስራሕ ዝምድና ዝጀመረሉ ዕለት
• ናይ መጻኢ ስራሕ ኣብ ኩባንያ
• ደሞዝን ተወሳኺ ደሞዝን
• ሰሙናዊ ናይ ስራሕ ሰዓታት
• ናይ ዕረፍቲ መዓልትታት/ Ferien
• ንውሓት ግዜ Probezeit ግዜ
• ናይ መጠንቀቕታ ግዜ
• ናይ ውሱን ግዜ ናይ ስራሕ ውዕል ዝዛዘመሉ ዕለት
• ከም ናይ ውድድር ዘይምህላው ወይ ናይ ትርፍ ሰዓት ምቍጽጻር ዝኣመሰለ ፍሉይ ሕግታት

ኣብ ሃገራዊ ወይ ዞባዊ Gesamtarbeitsvertrag (GAV) ) ዝተዘርግሐ ገለ ክፋላት ፍሉይ ሕግታት ይምልከት።

Gesamtarbeitsvertrag (GAV) ኣብ ሞንጎ ማሕበራት ኣስራሕትን ማሕበራት ሰራሕተኛታትን ዝፈረሞ ውዕል እዩ።

እቲ ዝተሓተ ብቕዓታት የቕርብ፣ ከምዚ፦

• ዝተሓተ ደሞዝ
• 13. ወርሓዊ ደሞዝን ካሕሳን
• ብምኽንያት ሕማምን ወተሃደራዊ ኣገልግሎትን ዘይክእሉ እንተ ዀይኖም ደሞዝ ብቐጻሊ ምኽፋል
• ቍጽሪ ናይ Ferien መዓልትታት/ዕረፍቲ
• ናይ ስራሕ ግዜ መምርሒታት
• ካብ ስራሕ ካብ ስራሕ ምውጻእ ዕቝባ ምስፋሕ

ኣብ ናይ ስራሕ ውዕል ኣብ ሰሙን ክንደይ ሰዓታት ክትሰርሕ ከም ዘሎካ ይገልጽ። ኣብ ስዊዘርላንድ ብገምጋም ኣብ ሰሙን 42 ሰዓታት ትሰርሕ።

እቲ ሕጊ ኣብ ሰሙን ዝለዓለ ናይ ስራሕ ግዜ ይውስኖ፦

• 45 ሰዓታት ኣብ ኢንዱስትርያዊ ኩባንያታት ከምኡውን ንሰራሕተኛታት ቤት ጽሕፈትን ተክኒካዊ ሰራሕተኛታትን ሰራሕተኛታት መሸጣን ኣብ ዓበይቲ ኩባንያታት 
• 50 ሰዓታት ንዅላቶም

ካብቲ ብውዕል እተመደበ ቍጽሪ ሰዓታት ንላዕሊ ትሰርሕ እንተደኣ ዄንካ ግን ከኣ ካብቲ ዝለዓለ ሰሙናዊ ናይ ስራሕ ሰዓታት ዘይበዝሕ እንተ ዄንካ እዚ ተወሳኺ ሰዓታት እዚ ከም ተወሳኺ ሰዓታት ይቝጸር።

ኣብ ከመይ ዝበለ ኩነታት ኢኻ ተወሳኺ ሰዓታት ክትሰርሕ ዘሎካ?

ኣስራሒኻ ተወሳኺ ሰዓት ክትሰርሕ ኪሓትተካ ይኽእል እዩ፦

• ተወሳኺ ሰዓታት ኣድላዪ እዩ።
  
• እቲ ተወሳኺ ሰዓታት ብኣካላውን ብኣእምሮኣውን መዳይ እምብዛ ዚሓትት ኣይኰነን።
  
• ናይ ስራሕ ሰዓታትን ዕረፍትን ይኽበር እዩ።

ዋላ እውን ተወሳኺ ሰዓታት ክትሰርሕ እንተ ወሲንካ ነዚ ሕግታት እዚ ኸተኽብሮ ኣሎካ።

ናይ ትርፍ ሰዓት ካሕሳ ብኸመይ እዩ ዚኽፈል?

• ተወሳኺ ሰዓታት ብ25 ሚእታዊት ተወሳኺ ደሞዝ ኪኽፈል ኣለዎ።

• ይኹን እምበር እቲ ናይ ትርፍ ሰዓት ግዜ እንተ ወሓደ ተመሳሳሊ ናይ ዕረፍቲ ግዜ እውን ኪኽፈል ይኽእል እዩ። እዚ ድማ ኣብ መንጎኹምን ኣብ ጽሑፍ ዝሰፈረ ስምምዕ ኪህሉ ይሓትት።

• ናይ ምምሕዳር ውዕል ዘለዎም ኣካየድቲ ስራሕ መብዛሕትኡ ግዜ ተወሳኺ ደሞዝ ናይ ምርካብ መሰል የብሎምን። እዚ ድማ ኣብ ናይ ስራሕ ውዕል ይቈጻጸር።

እንተ ሓሚምካ ወይ እንተ ተጐዲእካ ንእተወሰነ እዋን ደሞዝካ ኽትቅጽል ኢኻ።

ሕማም እንተሃለወ፦

እንተ ሓሚምኪ ወይ ኣብ እዋን ጥንሲ ጽቡቕ እንተ ዘይተሰሚዑኪ ብእተኻእለ መጠን ቀልጢፍካ ንኣስራሒኻ ኽትነግሮ ኣሎካ።

ከም ልሙድ ካብ ሳልሰይቲ መዓልቲ ጀሚርካ ስራሕ ዘይብልካ ናይ ሕክምና ምስክር ከተቕርብ ኣሎካ። ንኣስራሒኻ ኣየናይ መምርሒ ንዓኻ ዝምልከት ምዃኑ ሕተቶ።

ብምኽንያት ሕማም ወይ ጥንሲ ዝተሓተ ናይ ስራሕ ጾር ጥራይ ክትሰርሕ ትኽእል እንተ ዄንካ እቲ ሓኪም ኣብ መዓልቲ ወይ ኣብ ሰሙን ክትሰርሕ እትኽእል ዝለዓለ ሰዓታት ኣብቲ ናይ ስራሕ ዘይብልካ ምስክር ኪገልጽ ኣለዎ።

ንእተወሰነ እዋን ደሞዝካ ኽትቅበል ኢኻ።

ሓደጋ / ጕድኣት ምስ ዘጋጥም እዞም ዝስዕቡ ይምልከቱ

ኣብ ናይ ስራሕ ሰዓታት ወይ ኣብ ናይ ዕረፍቲ ግዜ ብዘየገድስ ብዛዕባ እቲ ዘጋጠመካ ጕድኣት/ሓደጋ ብእተኻእለ መጠን ቀልጢፍካ ንኣስራሒኻ ንገሮ።

እቲ ኣስራሒ ብህጹጽ ነቲ ናይ መድሕን ትካል ክነግሮ ኣለዎ። ንስኻን ሓኪምካን ብዛዕባ እቲ ጕድኣት / ሓደጋ ከምኡውን ብዛዕባ ጥዕናኻ ሓበሬታ ኽትህቡልካ ዘሎኩም ፎርም ኪሰዱልኩም እዮም።

ኣብ ስዊዘርላንድ ኣስራሕቲ ንሰራሕተኛታቶም ካብ ሳዕቤን እቲ ሓደጋ ዜምጽኦ ጕድኣት መድሕን ይህቡ። ካብ 3ይ መዓልቲ ድሕሪ እቲ ሓደጋ / ጕድኣት 80 ሚእታዊት Taggeld ክትረክብ ኢኻ።

እቲ ሓደጋ ኣብ ናይ ስራሕ ሓደጋ (ናይ ስራሕ ሓደጋ) ወይ ኣብ ናይ ዕረፍቲ ግዜ (ናይ ስራሕ ሓደጋ ዘይኰነ) ብዘየገድስ መዓልታዊ Taggeld ይኽፈል።

እቲ እንኮ ፍልይ ዝበለ ነገር ስራሕ እንተ ዄንካ እሞ ሰሙናዊ ናይ ስራሕ ሰዓትካ ካብ 8 ሰዓት ንታሕቲ እንተ ዀይኑ ኣብ ስራሕ ዘጋጥም ሓደጋታት ጥራይ እዩ ውሕስነት ዝወሃቦ።

ካብ ስንብታ ምክልኻል

ኣብ ናይ ሕማም ዕረፍቲ ኣብ ዘለኻሉ እዋን ኣስራሒኻ ካብ ስራሕ ክሰናበካ ኣይፍቀደሉን እዩ። ይኹን እምበር ኣብ እዋን ናይ ሕማም ዕረፍቲ ባዕልኻ ካብ ስራሕ ክትሰናበት ትኽእል ኢኻ።

ንስኻን እቲ ኣስራሒን ነቲ ናይ ስራሕ ርክብ ከተቋርጾ መሰል ኣሎካ።

እቲ ስራሕ ምስ ተቋረጸ ገለ ቅድመ ኩነታት ክኽበር ኣለዎ። እቲ ናይ ስራሕ ውዕል ብጽሑፍ ክካየድ ዘለዎ እንተ ዀይኑ ኣብቲ ናይ ስራሕ ውዕል ተገሊጹ ኣሎ። እንተ ዘይኰይኑ ግን ብቓላት ምቍራጽ እኹል እዩ።

ናይ መጠንቀቕታ ግዜ

ነቲ ናይ ስራሕ ርክብ ከተቋርጾ እንተ ደሊኻ ነቲ ኣብቲ ናይ ስራሕ ውዕል እተሰማምዓሉ ናይ መጠንቀቕታ ግዜ ከተኽብሮ ኣሎካ። ናይ ስራሕ ውዕላኻ ወይ ናይ Gesamtarbeitsvertrag (GAV) ናይ መጠንቀቕታ ግዜ እንተ ዘየልዩ እዞም ዝስዕቡ እዋናት ይምልከቱ፦

• ኣብ ናይ ስራሕ ግዜ ናይ ፈተነ ግዜ፦ 7 መዓልታት
• ኣብ መበል 1ይ ዓመት ስራሕ 1 ወርሒ ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ምቍራጽ ይከኣል
• ካብ 2ይ ክሳብ 9ይ ዓመት ስራሕ ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ 2 ወርሒ
• ካብ መበል 10 ዓመት ስራሕ 3 ወርሒ ክሳብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ወርሕ።

ናይ ውሱን ግዜ ናይ ስራሕ ውዕል ኣብቲ እተሰማምዓሉ ዕለት ብኡንብኡ ይውዳእ። 

እቲ ናይ መጠንቀቕታ ግዜ ምስ ተወድአ ሓድሽ ስራሕ ዘይብልካ እንተ ዄንካ ከም ስራሕ ኣልቦነት ክትምዝገብ ኣሎካ።

ሕማም / ጕድኣት / ሓደጋ ምስ ዘጋጥም ካብ ስራሕ ካብ ስራሕ ምውጻእ ምክልኻል

ሕማም ወይ ሓደጋ / ጕድኣት እንተ ኣጋጢሙካ ኣስራሒኻ ካብ ስራሕ ኪሰናበካ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዅነታት ካብ ስራሕ ምውጻእ ዕቝባ ኣሎ፦

• 30 መዓልታት ኣብ ቀዳማይ ዓመት ስራሕ
  
• 90 መዓልታት ካብ 2ይ ክሳብ 5ይ ዓመት ስራሕ
• ካብ 6ይ ዓመት ስራሕ ጀሚሩ 180 መዓልታት
• ኣብ እዋን ጥንስን ኣብ ውሽጢ 16 ሰሙናት ድሕሪ ሕርሲ።

ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዅነታት እቲ ኣስራሒ ናብ ስራሕ ክሳዕ እትምለስ ኪጽበ ኣለዎ። ሽዑ ጥራይ እዩ ምቍራጽ ዚፍቀድ።

ኣገዳሲ፦ ንስኻ ከም ሰራሕተኛ መጠን ኣብ እዋን ዕንቅፋት ስራሕካ ኸተቋርጾ ትኽእል ኢኻ።

እቲ ኣስራሒ ኻብ ስራሕ ምስ ተሰናበተካ ሕማም ወይ ጕድኣት / ሓደጋ እንተ ኣጋጢሙካ እንታይ እዩ ዜጋጥመካ?

ብኣስራሒ ምስ ተሰናበትካ እንተ ሓሚምካ ወይ ጕድኣት / ሓደጋ እንተ ኣጋጢሙካ ብምኽንያት ሕማም ወይ ሓደጋ ኣብ ዘይህልወካ እዋን እቲ ናይ መጠንቀቕታ ግዜ ይቋረጽ። እቲ ግዜ ናብ ስራሕ ምስ ተመለስካ ብኡንብኡ ይቕጽል ክሳዕ እታ እትቕጽል ናይ ምቍራጽ ዕለት (ንኣብነት ክሳዕ መወዳእታ እታ ወርሕ) ይናዋሕ።

ብኽብረትኩም ኣስተብህሉ፦ ነቲ ናይ ስራሕ ርክብ ባዕልኻ እንተ ኣቋሪጽካዮ እዚ ናይ ምዕጻው ግዜ ኣይምልከትን እዩ።

ስራሕካ ምስ ተወድአ ናይ ስራሕ ምስክር ወረቓቕቲ ወይ መብዛሕትኡ ግዜ Arbeitszeugnis ክትረክብ ኢኻ። እዚ ድማ ሓድሽ ስራሕ ክትረክብ ከለኻ ጠቓሚ ክኸውን እዩ።

ናይ Arbeitszeugnis ከምዚ ይብል፦

• ናይ ስራሕ ዝምድና መጀመርታን መወዳእታን
• ኣብ ስራሕካን ንጥፈታትካን
• ጾርካ ብሚእታዊት
• ናይ ስራሕካ ገምጋም
• ኣካይዳኻ ገምጋም
• ናይ Arbeitszeugnis ዝወጸሉ ምኽንያት (ካብ ስራሕ ምውጻእ ናይ ላዕለዋይ ስልጣን ምቕያር ሓድሽ ስራሕ ወዘተ)

ኣብ ስዊዘርላንድ ንሓደ ፍሉይ ንጥፈት ኣብ ወርሒ ዚኽፈል ማእከላይ ደሞዝ እንታይ ምዃኑ ኽትፈልጥ እንተ ደሊኻ ነቲ ሃገራዊ ናይ ደሞዝ ካልኩሌተር ሓድሽ መስኮት ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ። ኣብ መንጎ ካንቶናት ዓብዪ ፍልልያት ስለ ዘሎ ኣብ ዙሪክ ካብ ሰይንት ጋለን ንላዕሊ ኣታዊ ኽትረክብ ትኽእል ኢኻ።

ዝተሓተ ደሞዝ

ኣብ ስዊዘርላንድ ኣብ ሃገራዊ ደረጃ ዝተሓተ ደሞዝ የለን። ካንቶን ሰይንት ጋለን እውን ዝተሓተ ደሞዝ ኣይገለጸን። ነዚ ንምፍጻም ማሕበራት ንግድን ማሕበራት ኣስራሕትን ኣብ ገሊኡ ኽፋላት ዝተሓተ ደሞዝ ኪኽፈል ተመያይጦም እዮም። እዚ ድማ ኣብ ናይ ሓባር ወይ ናይ ስራሕ ውዕል ይጠቓለል።  

ብዓለምለኻዊ መዐቀኒታት ግን ሃገራዊ ዝተሓተ ደሞዝ እኳ እንተ ዘየለ ስዊዘርላንድ ብሓፈሻ ልዑል ደሞዝ እዩ።

ማዕረ ደሞዝ

ፌደራላዊ ሕገ መንግስትን ሕጊ ማዕርነት ጾታን ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ማዕረ ደሞዝ ይሓትት። እዚ ማለት ድማ ሰብኣይን ሰበይትን ሓደ ዓይነት ደሞዝ ብሓደ ዓይነት ስራሕ ክኽፈሉ ኣለዎም ማለት እዩ።

መብዛሕትኡ ግዜ ኣስራሒኻ ነቲ ናይ ደሞዝ ክፍሊት ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ናብ ናይ ባንክ ሕሳብካ ወይ ናይ ጶስጣ ሕሳብካ የመሓላልፎ።

ከም ልሙድ ናይ ግዜ ደሞዝ ይሰማምዓሉ እዩ። እቲ ደሞዝ ብመሰረት እቲ ዝሰርሓሉ ሰዓታት ይውሰን፦

• ናይ ሰዓት ደሞዝ
• ዕለታዊ ደሞዝ
• ሰሙናዊ ደሞዝ
• ወርሓዊ ደሞዝ

ናይ ስራሕ ደሞዝ

እቲ ናይ ስራሕ ደሞዝ ብቐጥታ ኣብቲ ዝወሃብ ኣገልግሎት (ንኣብነት ቍርጽራጽ ስራሕ) እተመርኰሰ እዩ። ብዝቐልጠፈ መጠን ኣብ ሓደ ኣሃዱ ግዜ ዚኽፈል ደሞዝ ይውስኽ።

ከም ሰራሕተኛ መጠን ኣብ መወዳእታ ናይ ስራሕ ወርሒ ናይ ደሞዝ ወረቐት ሓድሽ መስኮት ክትረክብ ኢኻ። ዝርዝር ናይ ደሞዝ ወረቐት ክትርኢ ኢኻ።

እቲ ናይ ደሞዝ ጸብጻብ ሓድሽ መስኮት ከም ሰራሕተኛ መጠን ንዓኻ እተዳለወ ፎርም እዩ። ብዛዕባ እቲ ዚኽፈል ደሞዝ ሓበሬታ ይህብ እዩ። ኵሉ ኽፋላት ደሞዝ፣ ደሞዝ ዘይብሎም ወጻኢታትን ማሕበራዊ ጥቕምታትን ዝሓዘ እዩ።

ኣስራሒኻ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ናይ ደሞዝ ጸብጻብ ኬውጽእ ግዴታ ኣለዎ። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መወዳእታ ጥሪ ክትቅበልዎ ኢኹም። ብዙሕ ስራሕ እንተ ኣልዩካ ወይ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ስራሕ እንተ ቐዪርካ ንነፍሲ ወከፍ ስራሕ ናይ ደሞዝ ወረቐት ክትረክብ ኢኻ።

እቲ ናይ ደሞዝ ጸብጻብ ንዓመታዊ ናይ ቀረጽ ምምላስ እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ሰነድ እዩ።

ማሕበራዊ ውሕስነት ነቶም ኣብ ስዊዘርላንድ ዝነብሩን ዝሰርሑን ሰባት ካብ ማሕበራዊ ሓደጋታት ዕቝባ ይህብ። 

ናይ እርጋንን ብህይወት ዝተረፉ ሰባትን መድሕን AHV

ኣብ ስዊዘርላንድ ጸኒሕካ ናይ እርጋን ጡረታ ምእንቲ ኽትረክብ ክሳዕ ናይ ጡረታ ዕድመ AHV  ወፈያታት ክትከፍል ግዴታ ኣሎካ። እዚ ወፈያታት እዚ ፍርቁ ብኣስራሒኻ እዩ ዚኽፈል።

ናይ ስንክልና መድሕን IV ከምኡውን ናይ ምጥፋእ ኣታዊ ካሕሳ EO

ብተወሳኺ ንስኻን ኣስራሒኻን IV   ከምኡውን EO ግዴታዊ ወፈያ ትኸፍሉ ኢኹም።

እቲ እተሰማምዓሉ ደሞዝ ሓፈሻዊ ደሞዝ እዩ። ግዴታዊ ወፈያታት ማሕበራዊ ውሕስነት ካብዚ ዚቝረጽ እዩ፦

8.7% ንAHV 
1.4% ንIV 
0.5% ንEO 

10.6 % ጠቕላላ

ኣብ ርእሲ እዚ 10.6 ሚእታዊት ናይ ሽቕለት ኣልቦነት መድሕን እውን ኣሎ።

ኣስራሒኻ ንዅሉ ነገር ይከናኸኖ፦ ፍርቂ እቲ እትኸፍሎ ወፈያታት (5.3%)  ብቐጥታ ካብ ደሞዝካ ይቝረጽ እሞ ናብ ናይ ካሕሳ ፈንድ የመሓላልፎ።

ወርሓዊ ናይ ደሞዝ ወረቐት ኣብነት ሓድሽ መስኮት

ኣብ ስዊዘርላንድ ኩሉ ሰብ ካብ ሓደጋ ውሕስነት ክወሃቦ ኣለዎ። ኣስራሕቲ ንኹሎም ሰራሕተኛታት ናይ ሓደጋ መድሕን ናይ ምሃብ ግዴታ ኣለዎም፦

• ስራሕ እንተ ኣልዩካ ብኣስራሒኻ ኣቢልካ ኣብ ትካል መድሕን ሓደጋ ተመዝጊብካ ኣለኻ። ናይ መድሕን ክፍሊት ካብ ደሞዝካ ክቝረጽ እዩ። እዚ ነቶም ኣብ ገዛ ዝሰርሑ ሰባትን ነቶም ሰልጠንቲ ዝሰርሑ ሰባትን እውን ይምልከት እዩ።
  
• ኣብ ሰሙን ካብ 8 ሰዓት ንታሕቲ ትሰርሕ እንተ ዄንካ ወይ ከኣ ባዕልኻ ትሰርሕ እንተ ዄንካ ባዕልኻ ናይ ሓደጋ መድሕን ክትወስድ ኣሎካ። ነዚ ምስ ናይ ጥዕና ኢንሹራንስ ኩባንያኻ እውን ክትወስዶ ትኽእል ኢኻ። ናይ ጥዕና መድሕን ፖሊሲኻ ኣረጋግጽ።
  
• ስራሕ ኣልቦነት ኴንካ ተመዝጊብካ እንተ ዄንካ እሞ ደሞዝ ሽቕለት ኣልቦነት እንተ ረኺብካ ብኡንብኡ Suva መድሕን ትረክብ። ናይ መድሕን ክፍሊት ካብ ናይ ሽቕለት ኣልቦነት ክፍሊት ይቝረጽ።
  

ሰራሕተኛታትን ናይ ገዛእ ርእሶም ሰራሕተኛታትን ናይ ስድራቤት ሓገዝ ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም።

ናይ ስድራቤት መመልከቲ ኣብዞም ዝስዕቡ ቦታታት ከተቕርብ ኣሎካ፦

• ከም ሰራሕተኛ፦ ብኣስራሒኻ ኣቢልካ ኣብ ናይ Familienausgleichskasse FAK
• ከም ናይ ገዛእ ርእስኻ ስራሕ መጠን ኣብቲ እትሓብረሉ Ausgleichskasse